ویروس HIV از جمله بیماریهایی است که با وجود پیشرفت چشمگیر داروهای ضدویروسی، همچنان یکی از چالشهای مهم نظام سلامت جهان محسوب میشود. درمانهای کنونی میتوانند تکثیر ویروس را مهار کنند و به بیماران اجازه دهند زندگی طولانیتر و سالمتری داشته باشند، اما توانایی پاکسازی کامل ویروس از ذخایر پنهان بدن را ندارند. به همین دلیل، بسیاری از مبتلایان ناچارند درمان را برای سالهای طولانی ادامه دهند.
اکنون گروهی از پژوهشگران با استفاده از فناوری CRISPR-Cas9 تلاش کردهاند راهی متفاوت برای مقابله با HIV ایجاد کنند؛ روشی که به جای کنترل فعالیت ویروس، به دنبال حذف مستقیم ماده ژنتیکی آن از سلولهای آلوده است.
در این فناوری، محققان از ابزارهای مولکولی مشابه «قیچی ژنتیکی» استفاده میکنند تا بخشهای مشخصی از DNA ویروس را شناسایی و برش دهند. نتایج آزمایشهای اولیه نشان داده است که این روش میتواند ویروس HIV را از برخی سلولهای ایمنی انسان حذف کند و حتی ظرفیت این سلولها را برای مقاومت در برابر آلودگی مجدد افزایش دهد.
با این حال، مسیر تبدیل این یافته آزمایشگاهی به یک درمان قابل استفاده برای بیماران همچنان با موانع مهمی روبهرو است. یکی از اصلیترین چالشها، رساندن دقیق سامانه CRISPR به تمام سلولهایی است که ویروس در آنها پنهان شده است. HIV میتواند در مخازن سلولی مختلف بدن باقی بماند و حذف کامل آن نیازمند هدفگیری گسترده و دقیق این ذخایر است.
همچنین پژوهشگران باید اطمینان حاصل کنند که فناوری ویرایش ژن، تغییرات ناخواستهای در DNA سلولهای انسانی ایجاد نمیکند. خطاهای احتمالی در برش ژنتیکی میتواند پیامدهای جدی برای ایمنی و سلامت بیماران داشته باشد؛ موضوعی که پیش از ورود این روش به مراحل گسترده بالینی باید بهطور کامل بررسی شود.
با وجود این محدودیتها، توانایی CRISPR در تغییر عملکرد سلولهای انسانی، این فناوری را به یکی از مهمترین ابزارهای آینده پزشکی تبدیل کرده است. این روش تاکنون در درمان بیماریهایی مانند کمخونی داسیشکل و تالاسمی وارد مراحل بالینی شده و پژوهشگران در حال بررسی کاربردهای آن در حوزههای مختلف، از بیماریهای ژنتیکی تا سرطان و بیماریهای عفونی هستند.
تحول در فناوریهای ویرایش ژن نشان میدهد که آینده درمان بیماریها ممکن است تنها بر کنترل علائم متمرکز نباشد، بلکه به سمت اصلاح ریشههای ژنتیکی و حذف عوامل بیماریزا حرکت کند. اگر آزمایشهای انسانی این روش موفقیتآمیز باشد، CRISPR میتواند یکی از مهمترین ابزارها برای تغییر چشمانداز درمان HIV در دهههای آینده باشد.
Src: N.A