به گزارش اکو تایمز، حسین افشین در رویداد «معماری نوین حکمرانی علم و فناوری کشور» که در مرکز همایشهای بینالمللی جمهوری اسلامی ایران برگزار شد، با مرور روند تحول زیستبوم علم و فناوری طی دو دهه گذشته، سه مرحله تحول این حوزه را تشریح کرد و گفت اکنون زمان ورود به مرحلهای جدید فرا رسیده است؛ مرحلهای که در آن فناوری باید از تولید محصول و خلق نوآوری فراتر رفته و به «قابلیت ملی» تبدیل شود.
وی با اشاره به دو دهه تجربه سیاستگذاری در حوزه علم و فناوری تأکید کرد که توسعه شرکتهای دانشبنیان، شتابدهندهها، پارکهای علم و فناوری و صندوقهای سرمایهگذاری، اگرچه ظرفیتهای ارزشمندی برای کشور ایجاد کردهاند، اما پرسش اصلی این است که این ظرفیتها تا چه اندازه به افزایش قدرت و تابآوری ملی منجر شدهاند.
به گفته معاون علمی رئیسجمهور، تغییر پارادایم به معنای نفی دستاوردهای گذشته نیست، بلکه بازنگری در شیوه حکمرانی و تعریف مأموریتهای جدید برای زیستبوم نوآوری است. او با تفکیک سه مفهوم «فناوری»، «نوآوری» و «قابلیت» توضیح داد که فناوری زمانی به قدرت ملی تبدیل میشود که بتواند بهصورت پایدار، تکرارپذیر و در مقیاس ملی ارزشآفرینی کند.
افشین با بیان اینکه سیاستهای آینده معاونت علمی بر توسعه «قابلیتهای ملی» متمرکز خواهد بود، اظهار کرد: هدف، حرکت از تولید فناوری به سمت خلق نوآوری و در نهایت ایجاد قابلیتهای راهبردی است؛ قابلیتی که بتواند اقتدار علمی، اقتصادی و فناورانه کشور را در بلندمدت تضمین کند.
او همچنین با مرور روند تحول سیاستهای علم و فناوری در دو دهه اخیر، دوره ۱۳۸۴ تا ۱۳۹۴ را عصر «دانشبنیان» و تمرکز بر تولید علم و ظرفیتسازی علمی، و بازه ۱۳۹۴ تا ۱۴۰۳ را دوره شکلگیری زیستبوم نوآوری و توسعه فناوری دانست و تأکید کرد که مرحله سوم، با عنوان «قدرتبنیان»، بر تبدیل نوآوری به قابلیتهای راهبردی و پایدار ملی استوار خواهد بود.
افشین در ادامه با اشاره به تغییر معادلات فناوری در جهان گفت: در شرایطی که فناوری به یکی از ارکان قدرت، امنیت و تابآوری کشورها تبدیل شده، ایران نیز ناگزیر است الگوی توسعه خود را از مسیر خطی «دانش، فناوری و بازار» به سمت ایجاد «قابلیتهای ملی و اقتدار فناورانه» تغییر دهد. به اعتقاد او، فناوری راهبردی زمانی به قدرت تبدیل میشود که در قالب زیرساخت، سرمایه انسانی، نظام حکمرانی، بازار و زنجیره ارزش، به یک قابلیت پایدار ملی تبدیل شود؛ قابلیتی که بتواند مزیت رقابتی کشور را در عرصه اقتصاد و ژئوپلیتیک آینده تضمین کند.
معاون علمی رئیسجمهور «قدرتبنیان» را چارچوبی تحلیلی برای فهم مرحله جدید سیاست علم و فناوری کشور معرفی کرد و گفت: در این رویکرد، علم و فناوری صرفاً برای افزایش تولید علمی، ساخت محصول یا رشد کوتاهمدت اقتصادی بهکار گرفته نمیشوند، بلکه هدف اصلی، ایجاد قابلیتهای راهبردی ملی است.
وی عبور از تولید فناوریهای منفرد و حرکت به سمت ایجاد ظرفیتهای پایدار ملی را مهمترین ویژگی این رویکرد دانست و عناصر اصلی آن را قابلیت فناورانه، زیرساختهای راهبردی، پلتفرمهای ملی، استانداردسازی، شبکههای ارزش و حکمرانی فناوری برشمرد.
به گفته افشین، نظام علم، فناوری و نوآوری قدرتبنیان باید توانایی حل مسائل راهبردی کشور، ایجاد مزیت رقابتی، افزایش تابآوری و ارتقای جایگاه ایران در نظم آینده اقتصاد و فناوری را فراهم کند.
افشین با تشریح تفاوت سه رویکرد «دانشبنیان»، «فناوریبنیان» و «قدرتبنیان» گفت: در الگوی دانشبنیان، دانش خود هدف است؛ در رویکرد فناوریبنیان، دانش ابزاری برای حل مسئله و تولید محصول محسوب میشود و در رویکرد قدرتبنیان، دانش و فناوری در خدمت ایجاد قابلیتهایی قرار میگیرند که آینده کشور را شکل میدهند.
وی برای تبیین این تفاوت، حوزه هوش مصنوعی را مثال زد و گفت: در نگاه دانشبنیان، هدف تولید مقاله علمی است؛ در رویکرد فناوریبنیان، ساخت محصول مبتنی بر هوش مصنوعی اهمیت پیدا میکند؛ اما در الگوی قدرتبنیان، تمرکز بر ایجاد زیستبومی ملی شامل داده، ابررایانه، مدلهای بومی، نیروی انسانی متخصص، صنعت و استانداردهای ملی است.
معاون علمی رئیسجمهور با تأکید بر اینکه یکی از مفاهیم کلیدی اقتصاد سیاسی فناوری «قابلیت» است، گفت: قابلیت فراتر از داشتن یک محصول یا فناوری بوده و به توانایی یک کشور در خلق، توسعه، جذب، بهبود و مقیاسسازی فناوری در طول زمان اشاره دارد.
افشین اجزای اصلی قابلیت راهبردی را سرمایه انسانی، توان پژوهشی، زیرساختهایی مانند داده، آزمایشگاه و توان پردازشی، ظرفیت صنعتی، سرمایهگذاری بلندمدت و نظام حکمرانی هماهنگ عنوان کرد.